اکتشاف و نقشه برداری غار دوسر

: 1391; 16 ارديبهشت 1399; 3828

اکتشاف و نقشه برداری غار دوسر

چندی قبل شخصی محلی به نام فتحعلی حیدری وجود دهانه غاری عمودی در نزدیکی شهر مهریز را به آقای انتظاری مسئول وقت آموزش هیات کوهنوردی استان یزد اطلاع می دهد. در برنامه ای جهت شناسایی به همراه هم به منطقه رفته و آقای انتظاری در حدود 50 متر نیز درون غار فرود می رود و با یک تصمیم عاقلانه به دلیل عدم وجود تیم پشتیبان فنی، ادامه کار را به برنامه ای دیگر موکول می نماید. پس از در میان گذاشتن موضوع و توصیف شرایط، قرار شد با عزیمت به محل به بررسی آن بپردازیم . سوم بهمن ماه 1391 به همراه دو نفر دیگر از اعضای گروه غارنوردی نقش جهان اصفهان پس از مهیا کردن کلیه تجهیزات مورد نیاز ( اعم از 300 متر طناب، دریل شارژی، رول وپلاک، لوازم نقشه برداری و ...) به سمت یزد حرکت و در آنجا پس از سوار کردن دوست و همنوردمان آقای انتظاری به سمت غار به راه افتادیم.

این قسمت از مطلب را تنها اعضای ویژه مشاهده می نمایند

پس از رولکوبی و فرود از دو چاه 19 و 90 متری با تالاری مواجه شدیم که بزرگی آن همه ما را شگفت زده کرد. با ابزارهای محدودی که همراهمان بود شروع به نقشه برداری از این تالارعظیم نمودیم. با اعلام خبر این اکتشاف و انتشار نقشه اولیه، مشخص گردید که تالار انتهایی آن ابعاد قابل ملاحظه ای داشته و ارزش بررسی های بیشتر را دارد.

با گذشت یک ماه از اکتشاف این غار به دلیل اینکه نقشه ابتدایی با درجه سه "GRADE3" برداشت شده بود ( میزان خطای پیش بینی شده در این درجه حدود 10 درصد است) و نظر به اهمیت موضوع، برآن شدیم تا جهت نقشه برداری با درجه شش "GRADE6" که میزان خطا را به 1 درصد کاهش میدهد بار دیگر وارد غار شویم. این درجه پس از درجه X که با دوربین هایی مخصوص نقشه برداری نظیر تئودولیت برداشت میشود از بالاترین دقت برخوردار است. به همین جهت درخواستی از مربی عزیز علیرضا بلاغی داشتیم و ایشان نیز با سخاوت همیشگی کلیه ابزارهای مورد نیاز دیجیتالی از جمله DistoX را در اختیارمان قرار دادند. پس از هماهنگی با برخی دوستان ، گروهی 8 نفره صبح روز چهارشنبه نهم اسفند 1391 وارد غار شده و تا عصر مشغول نقشه برداری و عکاسی بودیم.

به دلیل وسعت تالار و استفاده از روش ستاره ای در برداشت قبلی ، این بار جهت دقت حداکثری روش محیطی را برگزیدیم. در نهایت با ترسیم نقشه نهایی این نتایج بدست آمد :

تالاری بیضی شکل با طول 385 متر، عرض 265 متر و ارتفاع متوسط 70 متر. مساحت تالار حدودا 80 هزار مترمربع (محاسبه با AutoCad ). محیط تالار 1080 متر، عمق غار 143 متر و اختلاف ارتفاع بالاترین و پایین ترین نقطه کف تالار 110 متر است به عبارت دیگر یک کوهپیمایی درون غار !!!

نام غار : دوسَر ( Dosar )

وجه تسمیه : طبق گفته راهنمای غار به دلیل قرار گرفتن دهانه بین دو تپه یا قله به آن دو سر می گویند. نام کوه نیز دوسر خوانده می شود.

مشخصات دهانه : بیضی شکل با ابعاد m 4.5 * 2.5 دقیقا در مسیر یکی از آبراهه های فصلی. البته سوراخی هم 6 متر بالاتر از دهانه وجود دارد که آدم رو نیست و محل ورود آبهای سطحی به غار است .

مشخصات غار : همان ابتدا چاهی به عمق 19 متر وجود دارد با چند پله و شیبی حدودا 70 درجه . سپس مسیر آبراهه حدود 8 متر با شیب کم و بعد از آن چاهی 90 متری . زیر این چاه نیز تالاری عظیم ... . هنگام فرود در چاه دوم پس از 10 متر به یکباره دیواره های غار از شما جدا شده به طوری که در 80 متر باقی مانده از هر طرف حداقل 100 متر با بدنه فاصله خواهید داشت و اینجاست که صعود و فرود معلق به معنای واقعی را میتوان تجربه کرد . شیبی ملایم به سمت پایین ترین قسمت غار جایی که به شکل یک جلگه محل رسوب گل و لای است ادامه می یابد . به غیر از این قسمت، در کل کف غار وجود سنگهای بزرگ و کوچک حکایت از ریزشی بودن سقف تالار دارد .

مشخصات فنی : در این برنامه، غار به صورت سیستم SRT رولکوبی شد . در ابتدای دهانه تیم قبلی یک رول بولت و یک رول P نصب کرده که از همانها بعنوان کارگاه استفاده شد و با عبور از یک تراورس به دو رول کارگاه چاه اول رسیده، با فرود از دو میانی دیگر در کف چاه اول هستیم . در کنار آبراهه با دو رول وارد تراورس شده و به دو رول کارگاه بالای چاه دوم می رسیم ، تا اینجا یک رشته طناب 50 متری احتیاج است. از آن دو رول وارد چاه 90 متری شده و پس از یک رول میانی ، به دلیل معلق شدن یک تکه 80 متری دو رول دیگر نیز نصب گردید. چاه دوم از ابتدا یک رشته 100 متری احتیاج دارد . در مجموع 12 رول بولت هیلتی سایز 8 و یک رول P نصب ، کلیه پلاکها جمع آوری و مهره ها نیز مجددا روی بولتها بسته شد .

جانداران غار : تعداد زیادی کبوتر در چاه اول و چند خفاش و شاپرک نیز در چاه دوم مشاهده گردید . نوعی سوسک سیاه رنگ و یک اسکلت کبوتر هم در کف غار .

نقشه برداری : پس از برداشت درون غار و انتقال به نرم افزارهای مربوطه و بدست آمدن ابعاد غار و تهیه نقشه نهایی، مشخص گردید این غار قابلیت طرح درسطح بین المللی را دارد و با پیگیری های انجمن غارنوردان ایران در نهایت رتبه چهارمین تالار بزرگ جهان را از آن خود کرد.

زمین شناسی اولیه : رشته کوههای منطقه غار دوسر بیشتر از سنگهای کربناتی ( آهکی – دولومیتی ) در جهت NW - SE تشکیل شده که درون سازند تفت ( TAFT Fm. ) قرار دارند و زیر فرمان گسله های بزرگی در همین جهت به شدت به هم ریخته اند. در ارتفاعات این منطقه به دلیل ساز وکار تکتونیک شدید ، همگام با پیدایش شکستگی های پرشمار پرتگاههای فراوانی هم بوجود آمده است. وجود این گسله ها حتی در سقف غار نیز قابل مشاهده است. همانند غالب منطقه، غار دوسر در سازند تفت متعلق به کرتاسه زیرین ( Lower Cretaceous ) قرار دارد.

از لحاظ نوع سنگ ، این غار درون سنگ آهک اُربیتولین دار ضخیم ( cliff forming orbitolina limestone ) به رنگ خاکستری تشکیل شده است. شکل غار به صورت یک قیف وارونه است که در اصطلاح زمین شناسی ، آون ( Aven ) نام دارد.

توصیه ها

1 – این غار کاملا فنی بوده و احتیاج به تجهیزات سیستم SRT و تسلط در استفاده از آنها دارد و میتواند برای افراد ناآشنا به اصول غارنوردی فنی خطرات بالقوه ای را به همراه داشته باشد .

2 – وجود سنگهای بزرگ و کوچک که سرتاسر تالار اصلی را پوشانده نشان از ریزشی بودن سقف آن دارد ، لذا به طور جد از سر و صداهای بلند اجتناب شود .

3 – سنگهای کف بطور کاملا اتفاقی روی هم قرار گرفته اند به همین دلیل عبور از روی آنها دقت و احتیاط فراوانی را می طلبد.

4 – لذت بردن از شگفتی های طبیعت حق همه طبیعت دوستان است پس در حفظ و نگهداری آنها کوشا باشیم.

تشکر ویژه از :

انجمن غارنوردان و غارشناسان ایرانیان

گروه غارنوردی نقش جهان اصفهان

جناب آقای حسن انتظاری ( مسئول وقت آموزش هیئت کوهنوردی استان یزد )

جناب مهندس عباس توسلی ( مسئول وقت واحد تحقیق و پژوهش بخش غارنوردی فدراسیون کوهنوردی ج.ا.ا )

خانم مهندس فاطمه سبک خیز ( دانشجوی وقت دکترای ژئومورفولوژی دانشگاه اصفهان )

جناب آقای علیرضا بلاغی ( مدرس نقشه برداری غار و مدرس درجه 2 غارنوردی فدراسیون کوهنوردی ج.ا.ا )

جناب آقای فتحعلی حیدری ( راهنمای اولیه غار )

شرکت کنندگان برنامه اول : ( اکتشاف ، رولکوبی و نقشه برداری اولیه )